šiwar širay Kurdan

                                                Shwénewar  شوێنه وار له کوردوستان                                                   

                                                  مێژووی کۆنی كوردستان

كوردستان هه‌م به‌پێی پاشماوه‌ شوێنه‌وارییه‌كان و هه‌م به‌پێی نوسراوی نێو كتێبه‌ پیرۆزه‌كان، جێگایه‌كی دیاری له‌مێژووی دنیادا هه‌یه‌، ئه‌ویش به‌پله‌ی یه‌كه‌م له‌و راستییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌پاش روداوی لافاوه‌ گه‌وره‌كه‌ی كه‌شتی نوح له‌سه‌ر چیای جودی له‌كوردستان له‌نگه‌ری گرتووه‌و جارێكی تر له‌م ده‌ڤه‌ره‌ مرۆڤایه‌تی هه‌نگاوی بوژانه‌وه‌ی خۆی ناوه‌و له‌وێدا به‌دنیادا بڵاوبۆته‌وه‌.

له‌سۆنگه‌ی ئه‌م راستییه‌وه‌ جێی سه‌رسوڕمان نییه‌ كه‌یادگاری هه‌وه‌لینی مرۆڤ له‌كوردستان بوونی هه‌بێ، وه‌كو ئه‌شكه‌وتی شانه‌ده‌ر له‌چیای برادۆست له‌ناوچه‌ی بارزان، كه‌شوێنه‌واری ئیسكه‌ په‌یكه‌ری مرۆڤی نیاندرتالی لێدۆزراوه‌ته‌وه‌، ته‌مه‌نی له‌(45-60) هه‌زار ساڵ ده‌بێ، هه‌روه‌ها بۆ یه‌كه‌م جار كشتوكاڵ كردن له‌گوندی چه‌رموی رۆژهه‌ڵاتی چه‌مچه‌ماڵ كه‌كۆلینكاری ئاركۆلۆژیانه‌ی لێكراوه‌ پاشماوه‌ی شینایی كردن و ماڵات به‌خێوكردنی لێ دۆزراوه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌ وێڕای ده‌یان شوێنه‌واری دیكه‌ كه‌قوڵایی شارستانیی كوردستان ده‌رده‌خه‌ن.


له‌كوردستانی كۆندا ده‌وڵه‌ت و ئیمپراتۆری به‌ناوبانگ هه‌ڵكه‌وتووه‌ كه‌له‌مێژووی دێریندا زانیاریان له‌باره‌یه‌وه‌ تۆماركراوه‌، له‌وانه‌ سوئیه‌كان له‌ناوچه‌ی سورباتۆ له‌ناوه‌ڕاستی هه‌زاره‌ی سێیه‌می پێش زایین كه‌ده‌سه‌ڵاتیان ماوه‌یه‌ك تا ناوچه‌ی ئور كشاوه‌. لۆلۆییه‌كان له‌ناوچه‌ی میزۆپۆتامیاو به‌تایبه‌تی ده‌شته‌كانی زه‌هاوو شاره‌زوور كه‌له‌سه‌رده‌می ئاشوورییه‌كان به‌و ناوچانه‌یان ده‌گوت وڵاتی زاموا. له‌هه‌زاره‌ی سێیه‌می پێش زایین لۆلۆییه‌كان خودان ده‌وڵه‌تێكی به‌هێزبوون پایته‌خته‌كه‌یان شارێك بوو به‌ناوی خمازی. 
له‌ ناوچه‌كانی باكورو رۆژهه‌ڵاتی وڵاتی لۆلۆییه‌كان نێوی ده‌وڵه‌تێكی دیكه‌ دێ به‌ناوی گۆتی یان گۆتیه‌كان، كه‌ئه‌وانیش له‌هه‌زاره‌ی سێیه‌م و هه‌زاره‌ی دووه‌می پێش زایین ناویان دێت كه‌توانیویانه‌ بۆ ماوه‌ی سه‌دساڵ فه‌رمانڕه‌وایی ناوچه‌كانی ناوه‌ڕاستی عیراقیش بكه‌ن. كاشیه‌كان له‌ناوه‌راستی هه‌زاره‌ی دووه‌می پێش زایین ده‌وڵه‌تێكی به‌هێزیان دروست كردووه‌ له‌كوردستان ده‌سه‌ڵاتداربوون و له‌ساڵی 1595 - 1162 پ.ز حوكمی وڵاتی بابلیان كردووه‌ و زۆر شوێنه‌واری شارستانیان له‌پاش به‌جێماوه‌.


میلله‌تانی دیكه‌ی به‌ناوبانگ له‌كوردستان ناویان هاتووه‌و ده‌سه‌ڵاتیان پێكهێناوه‌ وه‌ك میتانییه‌كان و تۆرانییه‌كان و ماننایه‌كان. به‌ڵام میدیه‌كان له‌میلله‌تانی به‌ناوبانگی كوردستانی كۆنن و توانیویانه‌ له‌سه‌ده‌ی حه‌وته‌می پێش زایین دا ئیمپراتۆریه‌تێكی گه‌وره‌ ئاوا بكه‌ن كه‌به‌هاوكاری كلدانیه‌كان له‌ساڵی 612 پ.ز ده‌وڵه‌تی ئاشوریان له‌ناوبردووه‌و شاری نه‌ینه‌وای پایته‌ختیان كۆنترۆڵ كردووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌پێی بۆچوونی هه‌ندێك له‌توێژه‌ران میدیه‌كان باپیرو بنه‌چه‌ی كوردانن بۆیه‌ ساڵی دامه‌زراندنیان له‌ساڵی 700پ.ز به‌سه‌ره‌تای ساڵی كوردی دانراوه‌.


كاردۆخیه‌كان كه‌له‌ناوچه‌كانی بۆتان بوونیان هه‌بووه‌. له‌لای به‌شێك له‌توێژه‌ران به‌باپیره‌ گه‌وره‌ی كوردان داده‌نرێن، زه‌ینه‌فۆن نووسه‌ری به‌ناوبانگی یۆنانی پاش شكستی سوپاكه‌ی له‌شه‌ڕێكی ناوخۆی هه‌خامه‌نیشه‌كاندا له‌گه‌ڵ (10)هه‌زار سه‌ربازی دیكه‌ی یۆنانی به‌زێدی كاردۆخیه‌كاندا تێپه‌ڕیوه‌و له‌ساڵی 401پ.ز زۆر زانیاری شایسته‌ی له‌باره‌یانه‌وه‌ تۆماركردووه‌. هه‌روه‌ها له‌ساڵانی دواتردا كوردستان رووداوو گۆڕانكاری زۆری به‌خۆوه‌ دیوه‌ وه‌كو شه‌ڕی گوگمێر له‌نزیك هه‌ولێر له‌نێوان سوپای ئه‌سكه‌نده‌ری مه‌كدۆنی و سوپای هه‌خامه‌نشیه‌كان له‌ساڵی 331پ.ز. دواتر كوردستان به‌زۆری له‌ژێر كاریگه‌ری ده‌سه‌ڵاتداریه‌تیه‌كانی ئه‌شكانی و حدیاب و ساسانی و بیزه‌نتی و (رۆمه‌كان) دابووه‌.


له‌گه‌ڵ په‌یدابوونی ئاینی پیرۆزی ئیسلام و ده‌ستپێكردنی فتوحاتی ئیسلامی به‌ره‌به‌ره‌ وڵاتی كوردانیش بووه‌ به‌شانۆگه‌ری روداوو گۆرانكاری گه‌وره‌، هه‌ر له‌ساڵی 16ك، سه‌رزه‌مینی كوردستان له‌كه‌وشه‌نه‌كانی خواره‌وه‌ ناوچه‌كانی جه‌له‌ولاو حه‌لوان و كرمانشاو وڵاتی لوڕستان به‌ئایینه‌ نوێیه‌كه‌ ئاشنا بوون، هه‌تاوه‌كو ساڵی 35ك، زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری كوردستان كه‌وته‌ بن ده‌ستی موسڵمانان و كوردیش به‌كاوه‌خۆ به‌ئایینه‌ نوێیه‌كه‌ راده‌هاتن و پێی قایل ده‌بوون.

 
له‌سه‌رده‌می ئومه‌وییه‌كاندا (41- 132ك) ده‌كرێ بڵێین كورد قۆناغی گواستنه‌وه‌ی خۆی تێده‌په‌ڕاند، وڵاتیان له‌به‌ر سه‌ختی و هه‌ڵه‌موتی بوو بوو به‌په‌ناگه‌ی خه‌واریجیه‌كان و كوردیش له‌هه‌ندێك بزاوتی خه‌واریجیه‌كاندا به‌شداری كردووه‌و له‌وماوه‌یه‌دا وه‌ك موسڵمانانی ناعه‌ره‌ب (موالی) رووبه‌رووی سته‌م و پێشڵكاری بوونه‌ته‌وه‌.


بۆیه‌ كورد هاوكاری و پاڵپشتی بانگه‌وازی عه‌بباسیه‌كانی كردووه‌ له‌گه‌ڵ رووخانی ده‌وڵه‌تی ئه‌مه‌وی هاتنه‌ سه‌ركاری عه‌بباسیه‌كان، كورد هه‌م رۆلی بینی هه‌م له‌سه‌رده‌مه‌كانی دوتردا به‌شداریكردنێكی كاراتری مێژووییان نیشاندا.


له‌سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی خه‌لافه‌تی ئیسلامیدا و به‌تایبه‌تی له‌ماوه‌ی حوكمی عه‌بباسیه‌كان (132-656ك) هه‌لومه‌رجی ده‌ركه‌وتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و باڵاده‌ستبوونی كورد له‌ناوچه‌كانی خۆیدا هاته‌ گۆڕێ و هه‌ر له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی چواره‌می كۆچی/ ده‌یه‌می زاینی، چه‌ند ده‌سه‌ڵاتدارییه‌كی كوردی له‌شێوه‌ی میرنیشین و ده‌وڵه‌تدا ده‌ركه‌وتن و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ریزبه‌ندیان ده‌كه‌ین له‌گه‌ڵ دیاریكردنی دیارترین ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ فه‌رمانڕه‌واییان تێدا ده‌كرد.


میرنشینی عه‌یشانی 300-350ك / 912-961ز له‌ناوچه‌كانی رۆژئاوای هه‌رێمی چیاكان له‌نه‌هاوه‌ند و دینه‌وه‌ر و هه‌مه‌دان و سامنان هه‌تا سنوری ئازربایجان. له‌دیارترین میره‌كانیان وندادو غانم.

 
میرنشینی ره‌وادی (ده‌وروبه‌ری 337-463ك/948-1071ز) له‌شاره‌كانی مه‌راغه‌و ته‌ورێزو ئه‌رده‌بیل و ورمێ و خوی و سه‌لماس ...هتد، به‌ناوبانگترین میره‌كانیان محه‌مه‌د كوڕی حوسێن ره‌وادی و ئه‌بو هه‌یجای ره‌وادی و مه‌مه‌لانی ره‌وادی.

 
میرنشینی شه‌دادی 340-595ك/951-1198ز له‌هه‌رێمی ئاران له‌شاره‌كانی به‌رده‌عه‌و دبیل و گه‌نجه‌و باكو چه‌ند شارو ناوچه‌یه‌كی دیكه‌. میرنشینی شه‌دادی هه‌رچه‌نده‌ له‌لایه‌ن سه‌لجوقیه‌كانه‌وه‌ لاوازكراوه‌ به‌ڵام هه‌تاوه‌كو ساڵی 595-1198ز له‌ شاری ئانی هه‌ر مابوو. له‌دیارترین میره‌كانیان محمه‌د كوڕی شه‌دادو فه‌زلون و ئه‌بولئه‌سوارو چه‌ندانی دیكه‌. كه‌سه‌ربه‌خۆبون و دراوی تایبه‌تی میرنشینه‌تیان لێداوه‌.

 
میرنشینی حه‌سه‌نوه‌یهی 348-406ك/ 959-1015ز له‌ناوچه‌كانی شاره‌زوورو شاپورخواست واتا لوڕستان و دینه‌وه‌رو هه‌مه‌دان و شوێن وشاری دیكه‌ فه‌رمانڕه‌واییان كردووه‌. له‌میره‌ به‌ناوبانگه‌كانیان، حه‌سه‌نوه‌یهی كوڕی حوسێنی كوردی و میر به‌در كوڕی حه‌سه‌نوه‌یهی كه‌یه‌كێكه‌ له‌هه‌ره‌ میره‌ به‌ناوبانگه‌كانی كوردان، له‌سه‌ده‌كانی ناوه‌راستدا كاری زۆر دیاری له‌ماوه‌ی فه‌رمانڕه‌وایه‌تیه‌كه‌یدا كردووه‌و دراوی تایبه‌تی لێداوه‌.


میرنشینی مه‌روانی 373-489ك/983-1096ز له‌كوردستانی ناوه‌ڕاست و باكور له‌دیاربه‌كر شاره‌كانی میاخارتین و ماردین وئامه‌دو خه‌ڵات و به‌دلیس و ناوچه‌ی دیكه‌ فه‌رمانڕه‌واییان كردووه‌. دامه‌زرێنه‌ری میرنشینه‌كه‌ میر باد كوڕی دۆسته‌كی كوردیه‌ هه‌روه‌ها میر مومه‌هه‌د ئه‌لده‌وله‌و میر نه‌سرولده‌وله‌و ئه‌حمه‌د كوڕی مه‌روانی كوردی كه‌به‌ناوبانگترین میری كوردیه‌، زیاتر له‌په‌نجا ساڵ میرایه‌تی كردووه‌و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی وه‌ك ده‌وڵه‌ت ناسراوه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تانی عه‌باسی و بوه‌یهی وفاتمی و بیزێنتی و سه‌لجوقیه‌كان دانی پێدانراوه‌. زۆر كاری گرینگ له‌ئاوه‌دانی و بوژانه‌وه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری له‌و ناوچه‌یه‌ی كوردستاندا ئه‌نجامدراوه‌. له‌زۆربه‌ی شاره‌كاندا دراوی میرنشینیه‌كه‌ لێدراوه‌. میرنشینی عه‌ننازی 381-511 ک /991 - 1117 ز ئه‌م میرنشینیه‌ له‌ناوچه‌ی حه‌لوان له‌لایه‌ن كورده‌كانی شازه‌نجانییه‌وه‌ دامه‌زراوه‌ دواتر ده‌سه‌ڵاتی فراوان بووه‌و له‌شاره‌كانی ئه‌سه‌د ئابادو داقوق و ئاوه‌دانی دیكه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی په‌ره‌ی سه‌ندووه‌. له‌میره‌ به‌ناوبانگه‌كانیان، میر ئه‌بولفه‌تح محه‌مه‌د كوڕی عه‌نناز و میر حسام ئه‌لده‌وله‌ و ئه‌بو شوك و میرسورخاب كوڕی به‌در.

 
میرنشینی هه‌زبانی 347 – 534 /1046 – 1139 ز له‌شاری هه‌ولێر ده‌ركه‌وتووه‌، سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی ده‌وروبه‌ری هه‌ولێری فه‌رمانڕه‌وایه‌تی كردووه‌، له‌به‌ناوبانگترین میره‌كانیان عیسا كوڕی موسای هه‌زبانی و میر ئه‌بولحه‌سه‌نی كوڕی موسكی هه‌زبانی. له‌ دوای هاتنی سه‌لجوقییه‌كان زۆربه‌ی میرنشینیه‌ كوردییه‌كان پوكانه‌وه‌و به‌ره‌و نه‌مان چوون، به‌ڵام رۆڵی كورد هه‌ر له‌بره‌ودابوو له‌شه‌ڕی به‌ناوبانگی ملازگرددا كورد هاوكاری سه‌لجوقیه‌كانی كردووه‌ كه‌سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر رۆمه‌كاندا.


له‌سه‌روبه‌ندی هاتنی مه‌غۆله‌كاندا كوردستان رووبه‌رووی وێرانكاری و زیانی زۆر بۆوه‌، چونكه‌ هه‌م هه‌رێمه‌ كوردییه‌كان بۆ مه‌غۆلییه‌كان گرنگ بوون، هه‌م ده‌كه‌وته‌ سه‌ر رێیان بۆ به‌غداو شام، بۆیه‌ كوردستان له‌سه‌ده‌ی 7ك / 13ز زۆرترین زه‌ره‌رو زیانی به‌ركه‌وت. له‌ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی هێزه‌ داگیركه‌ره‌كانی كوردستاندا وێڕای زه‌برو زه‌نگی زۆر به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له‌كوردستاندا به‌ته‌واوه‌تی له‌ناونه‌چوو، چه‌ندان میرنشین و ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی كوردی له‌ناوچه‌ جیاجیاكانی كوردستاندا فه‌رمانڕه‌واییان ده‌كردو هێزه‌كانی جه‌لائیری وته‌یموری و قه‌ره‌ئۆینلو....هتد. كوردستانیان كردبووه‌ مه‌یدانی شه‌ڕو ململانێ، تاده‌ركه‌وتنی عوسمانیه‌كان و شه‌ڕی چالدێران 1514ز، كه‌میر شه‌رفخانی به‌دلیسی له‌كتێبی شه‌ره‌فنامه‌دا زانیاری گرینگی له‌سه‌ر ئه‌و ده‌سه‌ڵاتداریه‌تیه‌ی كوردان تۆماركردووه

_________________________________________________________________________________________

 پیره ئه شکه وتی شانه ده ر -کۆنترین مرۆڤی نیاندرتال لێره ژیاوه

                                       

 

                        

The Shanidar Cave site is most famous for having two skeletons, I and IV. Shanidar I was an elderly Neanderthal male known as Shanidar I, or ‘Nandy’ to its excavators. He was aged between 40 and 50 years, which was considerably old for a Neanderthal, equivalent to 80 years old today, and displaying severe signs of deformity. He was one of four reasonably complete skeletons from the cave which displayed trauma-related abnormalities, which in his case would have been debilitating to the point of making day-to-day life painful. At some point in his life he had suffered a violent blow to the left side of his face, creating a crushing fracture to his left orbit which would have left Nandy partially or totally blind in one eye. He also suffered from a withered right arm which had been fractured in several places and healed, but which caused the loss of his lower arm and hand. This is thought to be either congenital, a result of childhood disease and trauma or due to an amputation later in his life. The arm had healed but the injury may have caused some paralysis down his right side, leading to deformities in his lower legs and foot and would have resulted in him walking with a pronounced, painful limp. All these injuries were acquired long before death, showing extensive healing and this has been used to infer that Neanderthals looked after their sick and aged, denoting implicit group concern. Shanidar I is not the only Neanderthal at this site, or in the entire archaeological record which displays both trauma and healing،

 ده‌كه‌وێته‌ قه‌زای مێرگه‌سوور و سه‌ر به‌ناحیه‌ی بارزان، له‌شاری هه‌ولێر و (2200) پی به‌رزه‌ له‌ئاستی رووی ده‌ریاوه، ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر به‌رزایی لوتكه‌ چیای برادۆست و مێژووی ئه‌م ئه‌شكه‌وته‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ چاخی به‌ردینی كۆن بۆ (8000) ساڵ پێش زایینی و به‌كۆنترین و گه‌وره‌ترین ئه‌شكه‌وت داده‌نرێت له‌ عێراقدا له‌به‌رزی (18م) و درێژی (40م) و پانی (27م) كه‌ فراوان ده‌بێت بۆ ناوه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ (60م) به‌نزیكه‌یی. له‌ساڵی (1951 تا 1961) هه‌ڵكۆلینی سه‌ره‌تایی تێدا ئه‌نجام دراوه‌ له‌لایه‌ن زانا (رالف سولیكی) به پالپشتی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی شوێنه‌وار له‌وكاته‌دا، ئه‌م هه‌لكۆلینه‌ش ته‌واو نه‌كراوه‌ و له‌ئه‌نجامی ئه‌م هه‌ڵكۆلینه‌ش چوار چین دۆزراوه‌ته‌وه‌

Şaneder an jî Şanedir û Zewî Çemî Şaneder şûnewarin dîrokî ne li Başûrê Kurdistanê. Berî 80.000 salan mirovên neandertal tê de akincî bûn. Şaneder li qezaya Hewlêrê li navçeya Mêrgesorê ye.

Di navbera salên 1957 û 1961’ê de şûnewarnasê (arkeologê) amerîkî Ralph Solecki û tîma xwe ya ji zankoya Colombia University di şkefta Şanederê de neh îskeletên neandertalî peyda kirin. Navên wan neh îskeletan danîn Şaneder 1 – Şaneder 9.

Li gorî vekolînên şûnewarnasan xelkê neandertal ayînên cenaze dikirin û miriyên xwe bi kûlilkan vedişartin. 

يوجد هذا الكهف ضمن جبال زاكروس في کردستان العراق ضمن إقليم كردستان وقد تمّ التنقيب عن الكهف بين عامي 1957-1961 من قبل رالف سوليكي وفريقه من جامعة كولومبيا وأثمر عملهم عن الهياكل العظمية النياندرتالية البالغة الأولى في العراق العائدة إلى 8,000 سنة قبل الميلاد. نتج التنقيب في هذه المنطقة عن تسع هياكل عظمية نياندرتالية لأعمار مختلفة وفي حالات مختلفة من الحفظ و الكمال وحُفظت وصنفت حسب الأرقام من شاندر1 - شاندر . الفرد العاشر أُكتُشِفَ مؤخراً وقد كان هذا النياندرتال العاشر مدفوناً وفق مراسم جنائزية.

هيكل عظمي واحد مع قوالب لبقية الهياكل هي كل ما تبقى في المعهد من النتائج حيث أن الهياكل العظمية الأخرى تشتت وتفرقت في العراق

___________________________________________________________________________________________ 

               

                    minarey tawex (Daquqa ) مناره ی تاوغ -سه ر به که رکوک -ئاسه واری سه رده می عه باسییه کان

- photo by kakeyi zade - kirkuk 3_7_2011 وێنه ی فۆتۆگراف کاکه یی زاده

       

قلعة كركوك : تاريخ وحضارة

تقوم مدينة كركوك القديمة فوق مستوطن اثري قديم ورد اسمه في الألواح التي عثر عليها على سطح القلعة عام 1923 وعددها (51) لوحا يعود تاريخها إلى منتصف القرن الثاني عشر قبل الميلاد . وتوكد الكتابات المسمارية بان مدينة كركوك هي في الأصل مدينة آربخا والأصل( آرنجا) وهي الدولة المستقلة التي ظهرت في الألف الثاني قبل الميلاد .
تقع قلعة كركوك في الصوب الكبير من المدينة شرق نهر خاصة يبلغ ارتفاعها عن مستوى الأرض المجاورة لها نحو (18) مترا لتنحدر نحو الأسفل تدريجيا وشكلها العام دائري تقريبا تنقسم القلعةالى ثلاثة أقسام رئيسية هي .
1/ محلة الميدان وتقع في الشمال .
2/ محلة القلعة وتقع في الوسط .
3/ محلة الحمام وتقع في الجنوب .
وحتى أواخر الثمانينات كانت تضم (560) وحدة سكنية يسكنها 4 ألاف شخص .


ومن المواقع التاريخية الموجودة فيها :-

1/ كاتدرائية أم الأحزان ( الكنيسة الكلدانية) والتي بنيت على أنقاض كاتدرائية قديمة ويعود تاريخ بنائها إلى عام 1862 وهي مشيدة بالحجر والجص .
2/ الجامع الكبير وسمي جامع (أنا) ويعود تاريخه إلى القرن الثالث عشر الميلادي .
3/ جامع النبي دانيال ويعود تاريخه إلى أواخر العصر المغولي أو بداية العصر التيموري . هذا الجامع بني من الطابوق وهي بمثابة نقطة استدلال تشاهد من جميع أجزاء القلعة وفي الجامع أقواس وعقود لاتزال قائمة وجالسة على قاعدة مثمنة بجانبها المنارة ويحتوي الجامع على مشهدين متجاورين ومصلى تطل على فناء مكشوف .
4/ البيوت التراثية تشتهر القلعة بالبيوت التراثية ذات المواصفات النادرة والفريدة منها(دار طيفور ) التي تتكون من ثلاث دور متداخلة ذات أعمدة مرمرية رقيقة ونوافها ومداخلها مؤطرة بالمرمر والزخارف .
( بيت العروس) تتكون من طارمة وغرفة مستطيلة الشكل وتتميز هذه الدور بزخارفها الجصية والنباتية .
5/ القبة الزرقاء وهي عبارة عن شكل مثمن ذات طراز معماري تزينه الزخارف الاجريةالنباتية ويعود تاريخها إلى عام 762 هجرية .
6/ جامع عريان ويعود تاريخه إلى عام 1142 هجرية ويقع وسط القلعة ويتميز بقبته الكبيرة التي تقوم على أربعة أضلاع متساوية.
7/ السوق القيصري ويقع السوق في أسفل القلعة عبارة عن سوق قديم مسقف كان مركزا تجاريا أساسيا للمدينة يشتمل نحو (300) دكان فيه من المعالم المعمارية المتقنة من القبب والأقواس المدببة والزخارف .
8/ القبة الخضراء تقع في وسط القلعة وهي مثمنة الشكل من الخارج ومربعة من الداخل ولها طراز معماري متميز مبني من الطابوق والنورة والجص وقد وردت لها عدة أسماء منها يشيل قنبد كومبت .
9/ بوابة طوب قابو هي البوابة الوحيدة التي لاتزال ماثلة إلى العيان ويعود تاريخها إلى منتصف القرن التاسع عشر الميلادي وهي من البوابات الحجرية ذات أقواس مدببة الشكل ونصف دائرية .

----------------------------------------------------------------------------------------------- شوێنهواری شاری دێرینی حه‌سه‌ن کیف که‌ بۆته‌ چقڵی چاوی دوژمنان

                                                             لووتکه ی باوه شاسوار له کفری 

 

تاقی وه سان عیشق - کرماشان

 

  ______________________________________________________

        

                                                peristgay anahita rojhelati Kurdistan

 ________________________________________________________________________________________

   

_________________________________________________________________________________________

 

))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))